Yapay Zeka, Uzman Sistemler & Prolog
İnsanlar, kendilerinin yerine geçebilecek yapay yapılar fikrini düşünmeye başladığında belki de bu noktalara gelebileceğimizi düşünmemişlerdi.
Şimdi ise online operatörler, artık insan değil, botlar (sohbet botları). Sizin sorularınıza botlar yanıt veriyor, kendi yanıt bulamazsa, insan olan operatör devreye giriyor ve sorununuzu çözüyor. Bu işlem en basitinden insanlara zaman ve para kazandırmakta.
Örneğin google; mail atarsınız ve gelen mail otomatiktir:) Kelime yoğunluğuna göre uygun maili yollar sistem size; ve çoğunlukla da bu mail ile sorununuzu da çözmüş olursunuz. Siz zamandan kazandınız, google ile zaman ve para kazandı. Mantık basit, kelime yoğunluğuna göre gelen mailler.
Yapay zekada kullanılan diller, genellikle Prolog ve Lisp’dir.
…Mantıksal diller ise deklaratif dillerdendir. Yani burada sadece sonucun ne olacağı belirtilir, bu sonuca ulaşmak için kesin algoritma ise sizi ilgilendirmez. Çıkarım biçimi ve kuralllar önem taşır. Bu nedenle Prolog 5. nesil bilgisayarların dili olmakta , bu yönde derleyiciler ve özel makineler üzerinde çalışılmaktadır. (Şimdilik ne derecede buna tam erişilmiş bu ayrı bir konu.) Lisp ise tarihsel olarak Yapay Zeka için ilk önerilen dillerdendir. Burada ilgi çeken listelerin işlenmesi olduğundan daha çok DDİ’ye (NLP) yönelik idi. Günümüzde Lisp Fonksiyonel Programlama ile Mantıksal Programlama arasında yer almaktadır. Öte yandan Prolog’un, 1. dereceden (son çalışmalar 2. dereceden) Yüklem mantığının uygulanmasına dayalı olduğunu unutmamak gerekir. Aslında 90lı yıllarda Prologdan daha fazlası beklenirdi. Ama fırtınadan önce her zaman sakin olur. Prologin bilinmesi en azından özyinelemeli düşünceyi geliştirir ve günümüzde veri madenciliği ile ilişkilendirildiğinin unutulmaması gerekir.
Kısaca özetleyecek olursakVeri yapıları + Algoritmalar = Yapısal Programlama (Wirt)Mantık + Kontrol Mekanizması = Mantıksal Programlama (Kowalsky)
Yapay zeka için aslında özel bir dile gerek olmayabilir. Mantıken algoritmaları biliyorsanız, aynı işi C’de de Visual Basic’de de yapabilirsiniz ( ki VB ile yapılan bir uzman sistem tasarımı görmüştüm-hastalıklar ile alakalı-). Ancak burada ne istediğiniz önemli; ” Yani burada sadece sonucun ne olacağı belirtilir, bu sonuca ulaşmak için kesin algoritma ise sizi ilgilendirmez.”
Prolog ise yukarıdaki alıntıda da gördüğünüz üzere (alıntı, Vasif Hoca’mdan gelen bir mail), YZ’nin önemli dillerinden biri. Özellikle Vasif Hoca kitabında dil işleme konusunda çok güzel açıklamalar sunmuş. (Dil işleme konusunda, Türkçe’nin zor bir dil olduğunu unutmayın.)
Yapay zekanın bir alt dalı olan uzman sistemler ise ( kendi içinde bulanık uzman sistemler gibi de alanlara ayrılmakta) bir insanın (bir konuda uzman kişinin) yerine o uzmanın sayısal modeli sizin sorununuzu çözüyor. Mesela motor niye çalışmıyor diye sorarsanız, o size kablolarında sorun var mı diye soracak(bu tabi ki örnek, bu sizin tasarladığınız sisteme göre değişecektir), sizin verdiğiniz cevaba göre kendisi yeni gerçekler arayacak ve bu gerçekler hakkında soru soracak; elde ettiği ağ yapısına göre de hatanın kaynaklandığı noktayı söyleyecek. (Ki yine bu çalışmaları isterseniz intranet veya internet üzerinden de kullanabilirsiniz, web rule server olarak çalıştırma imkanınız da var Prolog’u.)
Ayrıca uzman sistemlerde kullanıcı arayüzü (GUI) olmaktadır (GUI yapay sinir ağlarında olmamakta). Böylece size kullanım kolaylığı sağlamaktadır.
Uzman sistemlerin eksi noktası ise, ağı eğitmek zor olabilmektedir. (Ağı eğitmek konusunda el ile parametre güncelleme yoluna gitmek herhalde pek mantıksız sayılmaz.)
Diğer bir eksi nokta ise, farklı uzman kişilerin aynı konu hakkında farklı sonuçlar bildirmesidir. Yanlış sonuçların ayıklanması zor olabilmektedir.
YTÜ’nün bu konudaki Türkçe notları başlangıç aşamasında çok faydalı olacaktır. (Notlar Ivan Bratko’nun Prolog kitabından derlenmiş, Bratko’nun kitabı da çok güzel anlatıma sahiptir, ingilizce sorunu olmayanlar kitaptan takip edebilir:))
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın